Կախովի կամուրջ Խնձորեսկի քարանձավային քաղաքում
Գիշերեցինք Գորիս քաղաքում։ Գիշերը ձմեռը վերադարձավ, ու ամեն ինչ ձյունով ծածկվեց։ Առավոտյան ձյունը դեռ շարունակում էր տեղալ։
Որոշեցինք շարունակել երթուղին ու ճանապարհ ընկանք։ Երբ ասֆալտապատ ճանապարհից թեքվեցինք դեպի գյուղամիջյան ճանապարհ, արդեն դժվար էր տարբերել ճանապարհի եզրերը։ Ու մի պահ որոշեցինք հետ վերադառնալ, որովհետև վախենում էինք ինչ-որ անհայտ տեղում խրվել։ Նույնիսկ շրջվեցինք հետ (ինչն էլ էր մի քիչ սարսափելի․ անընդհատ վախենում էի, որ ձյան մեջ կխրվենք)։ Հենց որ շրջվեցինք, մեր կողքով զբոսաշրջիկներով մի միկրոավտոբուս անցավ։ Որոշեցինք ռիսկի դիմել ու շարունակել ճանապարհը։ Նորից շրջվեցինք ու առաջ գնացինք։
Տեղացիները նայեցին մեզ։
Ու գնացին իրենց գործերով։
Հասանք կախովի կամրջին։ Դրան հասնելու համար պետք է իջնել փայտե աստիճաններով։
Սկզբում մի քիչ տխրել էի, որ մառախուղ էր։ Բայց պարզվեց՝ իզուր։ Տեսանելիությունը, իհարկե, ավելի վատ էր, քան պարզ եղանակին։ Բայց խիտ մառախուղը խորհրդավորություն էր հաղորդում։ Ու դրա պատճառով մանրամասները բացվում էին աստիճանաբար։ Եվ լռություն։
Կամրջի երկարությունը 160 մետր է, իսկ բարձրությունը՝ 63 մետր։
Անսովոր էր այն փաստը, որ կամուրջը կառուցել է ոչ թե պետությունը, այլ տեղի բնակիչ Ժորա Ալեքսանյանը՝ իր միջոցներով, 2012 թվականին՝ ի հիշատակ իր ծնողների։ Կամուրջը կառուցել են առանց տեխնիկայի օգտագործման։ Արդեն կառուցումից հետո հանձնաժողովը ստուգել և թույլատրել է կամրջի շահագործումը։
Կառուցման ազդեցությունն ավելի մեծ եղավ, քան սպասվում էր։ Կամրջի հայտնվելուց հետո շատ զբոսաշրջիկներ սկսեցին գալ՝ քարանձավային քաղաքը տեսնելու։ Մինչ կամրջի կառուցումը քարանձավային քաղաք հասնելու համար պետք էր մոտ 5 կիլոմետր անցնել կիրճով, իսկ կամուրջը թույլ է տալիս դա անել ընդամենը մի քանի րոպեում։
Կամրջի կեսից արդեն երևում են քարանձավների մութ բացվածքներն ու շինությունների մնացորդները։
Խնձորեսկը հիմնադրվել է մոտ 3000 տարի առաջ (թեև հիմնադրման ճշգրիտ ժամանակաշրջանը հայտնի չէ)։ Սկզբում մարդիկ ապրում էին լեռան մեջ փորված քարանձավներում։ Հետագայում այդ քարանձավների դիմաց սկսեցին տներ կառուցել։ Որոշ տների տանիքները ծառայում էին որպես լանջով ավելի վեր կառուցված տների տեռասներ։
Քարանձավային քաղաքում ապրել են մինչև 1960-ականները։ Հետո բնակիչները տեղափոխվել են վերև։ Որովհետև «խորհրդային մարդուն վայել չէ քարանձավներում ապրել»։ Դե, նաև որովհետև մեքենաներով բեռներ հասցնելն արդեն դժվար էր դարձել։
Քաղաքի երկարությունը մոտ 3 կիլոմետր էր։ Կային մոտ 5000 քարանձավներ, որոնցից շուրջ 2000-ը բնակելի տներ էին։ Գործում էր 5 դպրոց և 2 փոստ։
Քարանձավային սենյակների մեջտեղում պահպանվել է թոնիրը (տեղացիները, կարծեմ, հենց թոնիր են ասում)։ Այն օգտագործում էին թե՛ ուտելիք պատրաստելու, թե՛ տաքանալու համար։
Տների հետևի մասում քարանձավային սենյակներ կային։ Դրանց դիմաց քարե տներ էին կառուցված։ Որոշ տների տանիքները վերևում գտնվող տների տեռասներն էին։ 1960-ականներին քարանձավների դիմացի շինությունները քանդեցին, տեղափոխեցին ու նորից կառուցեցին արդեն լեռան վերևում։ Իսկ հենց քարանձավային քաղաքում մնացին քարանձավներն ու որոշ շինությունների մնացորդները։
Ձյան ու մառախուղի պատճառով մթնոլորտը հեքիաթային էր։ Լռություն ու գեղեցկություն։
Ամպամածությունը շատ արագ է փոխվում։ Ահա կամուրջն արդեն ամբողջությամբ երևում է, ու նրանից բացվող տեսարանն էլ ավելի հեռուն է հասնում։
Եկեղեցին պահպանվել է և գործում է մինչ օրս։
Քարանձավային տներից մեկը պահպանվել է իր սկզբնական տեսքով։ Այնտեղ էքսկուրսիա է անցկացնում տեղացի Սևադան։ Նա ծնվել է Խնձորեսկում և այնտեղ ապրել 5 տարի։ Հենց Սևադան էլ մեզ պատմեց կամրջի ու Խնձորեսկի մասին հետաքրքիր փաստերը։ Պահպանված քարանձավային տանը կա իսկական օղի թորելու սարք, որը մինչև հիմա աշխատում է։ Սևադայի պատրաստած օղին կարելի է հենց տեղում գնել։
Ամռանը Խնձորեսկը լրիվ ուրիշ տեսք ունի։
Քանի որ կիրճում շատ բարձր ծառեր կան, բարձրությունն այնքան էլ ուժեղ չի զգացվում։
Կանաչ ծառերը շատ հարմարավետ մթնոլորտ են ստեղծում։ Մյուս կողմից՝ դրանց պատճառով ամբողջ լանջն այնքան էլ լավ չի երևում, ու դրա համար գյուղի մասշտաբն էլ այնքան ուժեղ չի զգացվում։
Եթե մի քիչ իջնես ներքև, կարելի է գտնել «Ինն մանուկ» աղբյուրը (կամ՝ «Ինը մանուկ»)։ Դրա հետ կապված այսպիսի լեգենդ կա։ Մի անգամ թշնամիները հարձակվել են Խնձորեսկի վրա, և կանայք տղամարդկանց հետ միասին պաշտպանել են գյուղը։ Սոնան զոհվել է կռվում, իսկ նրա ինը երեխաները որբ են մնացել։ Սոնայի հայրը, դստեր հիշատակը հավերժացնելու համար, քարից կանացի կրծքի ձևով աղբյուր է քանդակել։ Դրանց միջով հոսող ջուրը խորհրդանշում է կնոջ կաթը կամ կնոջ արցունքները։
Եկեղեցու տանիքն էլ է էկո, պատերն էլ։
Կարելի է քայլել երթուղով ու բարձրանալ սարն ի վեր։
Հիանալ տեսարաններով։
Ու վերևից նայել կամրջին։
Առաջին անգամ կենդանի սոխակ տեսա։ :-)
Վերև վերադառնալու համար պետք է բարձրանալ 527 աստիճան։
Ձմռանն ավելի մթնոլորտային թվաց։ Ամռանը արժե մի ամբողջ օր նախատեսել զբոսանքի ու պիկնիկի համար։ Կարծում եմ՝ գարնանն էլ շատ գեղեցիկ կլինի, երբ պտղատու ծառերը ծաղկեն։ Խորհուրդ եմ տալիս այցելել։
10 մարտի, 21 հունիսի 2024