Анатоль Латоцін

Люстраны радыётэлескоп Геруни

2025-12-09T08:57:07Z

Хацелася назваць гэты пост «Помнікі амбіцыям і эга» :-) Ніжэй растлумачу, чаму ўзьнікла такая думка.

Тэлескоп Геруни — першы ў сьвеце радыёаптычны тэлескоп, РОТ-54/2.6. Яго стварыў савецкі радыёфізік Парыс Геруни. Будаўніцтва завяршылі да 1987 года. Тэлескоп знаходзіцца на схіле Арагаца — самай высокай гары Арменіі.

Ад Ерэвану да тэлескопа каля 40 км. Зручна зьезьдзіць туды і назад за адзін дзень.

Пры ўезьдзе ахоўнік папрасіў 2000 драм з чалавека. Думаю, можна было зьбіць да 1000–1500, але мы не сталі гэтага рабіць.

У інтэрнэце бачыў шмат незадаволеных водгукаў, у тым ліку ад замежнікаў, што ахоўнік бярэ грошы сабе. Але па маім досьведзе для закінутых месцаў у Арменіі і Грузіі гэта звычайная практыка.

Пад’ехалі:

Калі стаіш на краі чашы, тэлескоп не ўмяшчаецца ў кадр цалкам.

Пераключаюся на больш шырокі аб’ектыў. На заднім плане відаць манастыр.

У яснае надвор’е адсюль за манастыром відаць Арарат. Але ў той дзень была дымка.

Пераключаюся на самы шырокі аб’ектыў.

Два відэа, каб зразумець маштаб.

Цені махаюць рукамі:

⏵ Глядзець

Чалавек ідзе:

⏵ Глядзець

У тэлескопа нерухомае радыёзеркала дыяметрам 54 м і маятнік вышынёй 25 м. Спачатку Геруни плянаваў тэлескоп 100 або нават 200 м, але фінансаваньне не ўзгаднілі.

Дасьледуючы інфармацыю ў інтэрнэце, я сустрэў супярэчлівыя меркаваньні: ці быў тэлескоп уведзены ў поўную эксплюатацыю і ці былі зроблены адкрыцьці. Вось некалькі цытат:

🔔 Вёска Оргов знаходзіцца на другім баку цясьніны ад вёскі Бюракан. [...] Паводле плана Оргов хацелі расселіць, каб не будаваць дарогу праз цясьніну ў тупіковую вёску, але Геруни, не дачакаўшыся дазволу, мабілізаваў сваіх падначаленых і мясцовых жыхароў, дзякуючы чаму дарога праз цясьніну была пабудавана, матэрыялы завезены і будаўніцтва пачалося.

🔔 У задачы НДІ першапачаткова не ўваходзіў ніякі тэлескоп; там павінны былі вырабляць эталонныя антэны і праводзіць тэхнічныя вымярэнні і каліброўкі. Але ў Геруни былі іншыя планы — пад выглядам адной з такіх антэн ён задумаў пабудаваць першы ў свеце двухдыяпазонны тэлескоп.

🔔 Найбольшай эталоннай антэнай паводле стандартаў была 32-метровая талерка, і паводле разлікаў Геруни гэтага было недастаткова для яго маштабу. Таму без асаблівых узгадненняў ён загадаў будаваць 54-метровую металічную чашу ў карставым правале, павялічаным выбухоўкай, падпарадкаваўшы новай будоўлі ўсе наяўныя вытворчыя рэсурсы.

🔔 [...] галоўная фішка — двухдыяпазоннасць (пра якую, дарэчы, у Маскве не ведалі) — патрабавала яшчэ кудысьці ўмясціць цэлы аптычны тэлескоп.

🔔 Для гэтага была распрацавана спецыяльная канструкцыя ў выглядзе маятніка, у верхняй частцы якога размясцілі чатырохтоннае люстэрка аптычнага тэлескопа дыяметрам 2,6 метра, з-за чаго першапачатковыя разлікі можна было выкінуць [...] У прыватнасці, прамыя апоры былі заменены на выгнутыя, што выклікала непажаданыя вібрацыі і зрабіла немагчымым выкананне галоўнай функцыі — плаўна сачыць за далёкім аб’ектам, бо тэлескоп проста трэсла.

Вось навошта я прывёў гэтыя цытаты.

Кідаецца ў вочы, колькі дзеяньняў рабілася насуперак. Адчуваецца канфлікт з рэальнасьцю таго часу. Такое супраціў павялічвае рызыку правалу.

Вядома, многія прарыўныя праекты нараджаліся, пераадольваючы супраціў усталяваных нормаў. Але важна разумець, якое менавіта супраціў пераадольваецца. Я вылучыў два тыпы «насуперак»:

Здаровае — насуперак інэрцыі, баязьлівасьці, тупым рэглямэнтам, закоснасьці начальства. Без гэтага часта наогул нічога новага не зьяўляецца.

Нездаравое — насуперак разьлікам, фізыцы, рэсурсам каманды, эксплюатацыйнай лёгіцы і будучаму абслугоўваньню. Гэты шлях часта дае эфэкт «не прыжылося».

Пакуль я вывучаў гісторыю тэлескопа Геруни, усё мацней узьнікала адчуваньне, што тут спрацавала менавіта «разбуральнае насуперак». Шмат у чым таму ў выніку і атрымаўся помнік амбіцыям.

Вядома, не ўсё, што ствараецца насуперак, асуджана на правал. Але чым больш у праекце, працэсе або адносінах непераадоленага супраціву асяродзьдзя, тым вышэй верагоднасьць, што вынік будзе нежыцьцяздольным. І ўрэшце будзе адрынуты рэальнасьцю.

Зьвярнуў увагу, што ў чашы тэлескопа назьбіралася мала лісьця:

Не думаю, што чашу чысьцілі апошнія дзесяцігодзьдзі. Цікава, чаму лісьця не назьбіралася больш.

Патэрны:

Чаша складаецца з 3600 панэляў са сплаву на аснове алюмінію з дадаткам магнію, медзі і марганцу. Панэлі адпаліраваныя ўручную з дакладнасьцю 70 мікрон. Для 1980-х гэта была добрая дакладнасьць, для сёньня — ужо не вельмі.

Побач з чашай знаходзіцца рубка кіраваньня:

У ёй захаваліся пульты кіраваньня:

Тэстуем абсталяваньне:

⏵ Глядзець

Фрагмэнты пультаў:

Сьлед мадэрнізацыі 1995–2010 гадоў:

Гадзіньнікі на пультах:

Зацікавіўся, што такое зорнае час. Аказваецца, яго адлічваюць па кручэньні Зямлі адносна далёкіх зорак, а не Сонца. Зорныя суткі доўжацца 23 гадзіны 56 хвілін 4 секунды. Гэта значыць, што зорныя гадзіньнікі пастаянна адстаюць ад стандартнага часу.

Гадзіньнікі на сьцяне:

Хацеў забраць гадзіньнік, але не наважыўся. З аднаго боку, іх усё роўна рана ці позна здымуць. З другога — нешта не дазваляе ўдзельнічаць у гэтым.

У суседніх пакоях знаходзяцца яшчэ пульты

для кіраваньня тэрыторыяй.

На дзіва добра захаваўся столь:

Не вельмі добра, але захаваўся паркет:

У армянскай архітэктуры часта сустракаюцца аркі. Гэтае будынак не стаў выключэньнем.

Раней можна было спусьціцца ўніз

і выйсьці ў чашу тэлескопа:

Але цяпер уваход завараны рашоткай.

У рубцы захаваліся рэшткі макета тэлескопаў:

Меншы тэлескоп на макеце — гэта тэлескоп Геруни, дзе мы зараз знаходзімся. Побач планавалі пабудаваць яшчэ большы, але гэтым планам не было наканавана зьдзейсьніцца.

Чарцёжны стол з ФРГ:

Цікава, што краіны, у якой зроблены стол (ФРГ), і краіны, якая яго купіла (СССР), ужо не існуюць.

Калісьці ў гэтым будынку праходзіў арт-фэстываль:

З адваротнага боку будынка захавалася ўваходная група з алюмінію:

На вуліцы стаяць сонечныя гадзіньнікі. Яны ўсё яшчэ працуюць!

Недалёка знаходзіцца ангар, дзе рабілі эталонныя антэны.

Паспрабавалі трапіць унутр ангара, але выйшаў мужчына і сказаў: «Навошта ламаеце дзьверы!»

Тэстуем адну з люстраных антэн:

⏵ Глядзець

Побач з рубкай кіраваньня знаходзяцца два жылыя карпусы. Адзін з іх захаваўся ў добрым стане.

Знайшлі пакой з абрыўкамі дакументаў.

Фрагмент з «Прыгодаў бравога салдата Швейка»:

Хм, магчыма, гэта тэставая старонка сыстэмы:

Блянк для аўтабіяграфіі:

Гісторыя пра гатэль у Італіі:

Прыкладны пераклад:

Дарагія калегі і сябры,

Мясцовы арганізацыйны камітэт вітае вас у Катаньі!

Гэты ліст датычыцца тэрміновых зьменаў у апошнюю хвіліну, якія сталі неабходнымі з-за прычын (якія ўсё яшчэ высвятляюцца), зьвязаных з камп’ютарнай і/або чалавечай памылкай у комплексе Ла Перла Іоніка.

Дырэктар гатэля і я асабіста прыносім за гэта шчырыя прабачэньні.

Справа ў тым, што нечакана вялікі наплыў турыстаў на Сіцылію ў гэтым годзе і, як вынік, перапоўненасьць комплексу Ла Перла Іоніка прымусілі нас арганізаваць альтэрнатыўнае разьмяшчэньне на адну ноч у нядаўна пабудаваным гатэлі Неттуно, разьмешчаным у Катаньі каля мора (таксама ёсьць басэйн).

Аднак цырымонія адкрыцьця і навуковыя паседжаньні будуць праходзіць у кангрэс-холе Ла Перла Іоніка (10 км), як і было заплянавана раней. Паміж двума гатэлямі будзе арганізаваны бясплатны шатл.

Гарадскія гатэлі звычайна даражэйшыя. Аднак нам удалося дамовіцца на разумных і больш нізкіх умовах, бо ўладальнік Ла Перла Іоніка ветліва пагадзіўся забясьпечыць удзельнікаў і суправаджальных асоб бясплатным абедам з 10 па 13 жніўня. Таму агульныя выдаткі на пражываньне і харчаваньне будуць крыху ніжэйшыя, чым абвяшчалася раней.

Калі перавесьці ліры 1982 года ў даляры канца 2025, двухмесны нумар з сняданкам будзе каштаваць каля 180 долараў.

Пасьля распаду СССР вядзеньне дакументаў пагоршылася:

Побач з тэлескопам знаходзіцца канцэнтратар сонечнай энэргіі. Паводле задумы ён павінен быў стаць альтэрнатывай нафтавай энэргетыцы.

Пасьля распаду СССР Геруни знайшоў інвэстараў з Вялікабрытаніі. Яны хацелі пабудаваць устаноўку ў сябе, але ён здолеў дамовіцца, каб канцэнтратар будавалі ў Армэніі.

У працэсе будаўніцтва Геруни выявіў, што ў дамове за ім не былі замацаваныя патэнтныя і аўтарскія правы. Бакі не дамовіліся, і будаўніцтва спынілі.

Калі ўсё сапраўды было так, узьнікае думка пра канфлікт паміж асабістым эга і справай, якая павінна была адбыцца.

У гэтым выпадку перамовы, відаць, скончыліся няўдала, і Геруни вырашыў не працягваць. Хоць тэарэтычна можна было працягваць праект і гандаль.

Нават без замацаваньня патэнта праект мог адбыцца. Магчыма, і зарабіць удалося б больш. Галоўнае — тэхналёгія атрымала б шанец на жыцьцё.

А можа, Геруни проста перастаў верыць у праект 🤔 Мы ж не бачым вакол масавага выкарыстаньня канцэнтратараў. Магчыма, і ў разьліках было не ўсё гладка.

У жылым корпусе дагэтуль стаяць непрымацаваныя люстэркі. На іх людзі пішуць, хто калі быў тут.

Паўсюль расце шыпшына:

Зьбярэм трохі для гарбаты:

⏵ Глядзець

Побач з канцэнтратарам стаіць вагончык з яшчэ адной антэнай.

Таксама побач узьведзена незвычайная канструкцыя з люстраным дахам.

Відаць нейкая шахта. Зразумець яе прызначэньне не ўдалося.

Працуем для блога:

⏵ Глядзець

Мабыць, найлепшая па захаванасьці закінутка, якую мы наведвалі. Будуць выходзіць пасты пра іншыя закінутыя месцы. Сачыце за навінамі ў Тэлеграме.

Не уп

анс!

Ці варта наведаць?

Крыніцы цытат: Аляксея Чэканава і Аляксандра Рэчкіна, а таксама Вікіпедыя.

Кава

2025-07-01T00:00:00Z

Завараю каву ў розных месцах.

⏵ Глядзець

Пасля тарнада. Беларусь. Ліпень 2025

⏵ Глядзець

Дняпро. Беларусь. Ліпень 2025

⏵ Глядзець

Горы. Грузія. Май 2025

⏵ Глядзець

Ханой. В'етнам. Кастрычнік 2024

⏵ Глядзець

Севан. Арменія. Чэрвень 2024

⏵ Глядзець

Хндзорэск. Арменія. Жнівень 2024

⏵ Глядзець

Дэбаркадэр. Беларусь. Травень 2024

Мінскі гадзіннікавы завод «Луч»

2025-12-04T19:43:46Z

Мінскі завод «Луч» заснаваны ў 1953 годзе. Адзіны гадзіннікавы завод у Беларусі. 80% акцый належыць швейцарскай кампаніі Franck Muller International.

У 2023 годзе адкрыўся музей з экспазіцыяй гадзіннікаў і экскурсіяй па заводзе. На экскурсіі распавядаюць гісторыю завода і паказваюць этапы вытворчасці.

Станкі выразаюць нарыхтоўкі для гадзіннікаў.

⏵ Глядзець

Можна замовіць персанальную гравіроўку.

⏵ Глядзець

Магчыма выраб цыферблатаў са сваім дызайнам.

⏵ Глядзець

Паказалі тэхналогію друку цыферблатаў. Працэс не просты і не хуткі. Кожная фарба наносіцца і запякаецца па чарзе.

Тут успамінаецца дызайнерскі прынцып: не важна, наколькі складаны і доўгі працэс, важны толькі вынік. Калі вынік не вельмі, то працэс не мае каштоўнасці, якім бы складаным ён ні быў.

У музейнай экспазіцыі сабрана калекцыя гадзіннікаў, выпушчаных заводам у розны час. Ёсць гадзіннікі, якія насілі бацькі.

Недалёка ад музея знаходзіцца фірмовая крама. У ёй таксама прадаюцца мадэлі гадзіннікаў з мінулага.

Візіт на завод навёў на разважанні пра месца наручных стрэлкавых гадзіннікаў у сучасным свеце. Мабільныя тэлефоны забралі функцыю вызначэння часу. Смарт-гадзіннікі занялі рынак наручных гадзіннікаў. Дарагія стрэлкавыя гадзіннікі існуюць як сімвал статусу. Для звычайных наручных гадзіннікаў застаецца роля дэкарацыі і аксэсуара. Значыць, такіх гадзіннікаў павінна быць некалькі пад розныя вобразы.

Пярсцёнкі, завушніцы, ланцужкі. І цяпер гадзіннікі — гэта дэкаратыўны аксэсуар, які страціў сваю функцыянальную ролю.

Спадабалася ідэя аднастлелавых гадзіннікаў. Класна для тых, хто хоча запаволіць сваё жыццё.

Вердыкт: варта наведаць.

Ханой. Частка 1

2026-05-29T12:15:41Z

Дні 3–4.

Раніцай іду прагуляцца і выпіць кавы. Пакуль дрэнна арыентуюся ў горадзе і не ведаю, дзе шукаць спэшалці, заходжу ў Старбакс (даруйце, кававыя багі 🙏🏻). У Віетнаме ўсё пачынае працаваць рана: нават сеткавы Старбакс адкрываецца а 7-й раніцы. Унутры — звычайныя гараджане. Заўважыў, што ў гарадах Віетнама людзі любяць прыбрацца.

⏵ Глядзець

Зноў злавіў нейкі дысананс: калі прыязджаеш у цёплую краіну, адчуваеш сябе больш расслаблена, уключаецца нейкі паўкурортны настрой, апранаешся прасцей. А ў вялікіх азіяцкіх гарадах бачыш людзей, якія відавочна стараюцца добра выглядаць. У такія моманты адчуваю нешта накшталт неадпаведнасці.

Віетнамскі Старбакс здзіўляе: тут ёсць спэшалці-кава і альтэрнатыўныя спосабы заварвання. Упершыню бачу сіфон у сеткавай кавярні.

⏵ Глядзець

Калі прыяжджаеш у Азію, зьвяртаеш увагу, што вакол вельмі шмат розных дэталяў. Вельмі шмат дэталяў! Турысты традыцыйна фатаграфуюць правады ў азіяцкіх гарадах.

Хоць частка камунікацыяў праходзіць пад зямлёй — на гэта паказваюць шыльды на тратуарах. Напэўна, там у асноўным высакавольтныя кабелі.

У старым Віетнаме падатак на ўчастак залежаў ад шырыні фасаду, які выходзіў на вуліцу. Гэта моцна паўплывала на архітэктуру гарадоў. Назавём такі тып архітэктуры «дом-труба»: вузкі фасад, выцягнутая ў глыбіню пабудова, першы паверх адведзены пад гандаль або сэрвіс, а наверсе жыве сям’я. Часам гэта можа быць гатэль або ўстанова на некалькі паверхаў.

Праз гэтую асаблівасьць пляніроўкі большая частка гораду схаваная ў глыбіні забудовы.

Дэталяў сапраўды вельмі шмат. Напрыклад: навошта сярод правадоў замацаваная пластыкавая бутэлька з вадкасьцю 🤔; над уваходам на маленькай жоўтай шыльдзе напісана «Акцыянэрная кампанія па кансалтынгу і інвэстыцыях Hanovet»; на падлозе — плітка францускага каляніяльнага пэрыяду.

Незвычайны будынак часоў францускай калянізацыі:

⏵ Глядзець

Вядома, калі распавядаеш пра Віетнам, трэба паказваць мапэды!

⏵ Глядзець

Мапэдаў шмат. Вельмі шмат. Яны паўнавартасная частка асяродзьдзя. Часта большая частка тратуараў адводзіцца пад паркоўку мапэдаў.

⏵ Глядзець

На такіх відэа я пакідаю гук. Амаль усюды гэта проста гук гораду — то бок мапэдаў. Гэта адзін з галоўных гукаў Ханою.

Бардзюры адмыслова робяць скошанымі, каб было зручна заяжджаць і зьяжджаць на мапэдах. Часта дадаткова дадаюць пандусы.

Наагул, прыкметная частка віетнамскага побыту праходзіць на мапэдах: на іх перакусваюць, на іх адпачываюць.

⏵ Глядзець

У многіх блогах я чуў абурэньне віетнамскім рухам мапэдаў. Галоўная прэтэнзія: мапэды не выконваюць правілы дарожнага руху і не прапускаюць пешаходаў. У такіх водгуках я нярэдка ўлоўліваю пагляд зьверху ўніз: маўляў, віетнамцы робяць нешта няправільна, не як «цывілізаваныя» людзі.

Але амаль за тыдзень у Ханоі я ні разу не бачыў ні ДТЗ, ні канфліктаў. Проста пераходзіць дарогу тут трэба інакш, чым прывык эўрапеец: павольна, прадказальна, гледзячы па баках. Быць уключаным у сытуацыю. Не варта пераходзіць дарогу, уткнуўшыся ў тэлефон і чакаючы, што ты тут галоўны.

Роварныя рыкшы:

⏵ Глядзець

Здаецца, цяпер яны возяць пераважна турыстаў. Раней я адчуваў нешта накшталт гішпанскага сораму, калі худыя віетнамцы вазілі тоўстых турыстаў. Цяпер чамусьці стаў ставіцца да гэтага спакайней.

⏵ Глядзець

Жыцьцё тут адбываецца на вуліцы.

⏵ Глядзець

У такую сьпёку какраз добра заходзіць какосавае малако.

⏵ Глядзець

Паступова какосы запаўняюць усе паверхні на вуліцах.

⏵ Глядзець

Віетнам — камуністычная краіна, і сьцягі тут паўсюль.

⏵ Глядзець

Неад’емная частка віетнамскага побыту — маленькія пластыкавыя табурэткі.

У Азіі вельмі шмат месцаў, дзе можна паесьці. Мясцовыя пераважна ядуць не дома, а ў невялікіх вулічных ядальнях. Часам яны амаль ніяк не пазначаныя: проста крэслы і столікі на тратуары. Асабліва гэта прыкметна ўдзень і ўвечары.

⏵ Глядзець

Раніцай чацьвертага дня заварваю каву ў сквэры.

⏵ Глядзець

У Віетнаме існуе рытуал папяровых ахвяраваньняў: рытуальную паперу спальваюць, каб праз агонь адправіць у сьвет духаў грошы, рэчы і іншыя дары. Часта спальваюць проста на зямлі, часам — у мэталічных урнах.

⏵ Глядзець

Гэта могуць быць папяровыя грошы, запіскі, лісты з срэбным або залатым пакрыцьцём і нават папяровыя копіі рэчаў: адзеньне, тэлефоны, дамы, аўтамабілі. Гэта нешта накшталт сумесі будызму, даасізму і культу продкаў.

У Віетнаме выгадна купляць тэхніку Apple: цэны і без таго добрыя, плюс можна вярнуць ПДВ. Прыглядаюся да куплі MacBook, але патрэбнай канфігурацыі няма.

⏵ Глядзець

У Эплсторах я заўсёды раблю сэлфі на ноўтбуках і адкрываю ў браўзэры партфоліё Artdictators.

Паводле традыцыі адпраўляем сабе паштоўку.

⏵ Глядзець

Гэта быў першы выпадак прыкладна за 15 гадоў, калі паштоўка так і не дайшла )-:

Яшчэ адно відэа ў калекцыю «Людзі за справай»:

⏵ Глядзець

І знак у калекцыю знакаў:

⏵ Глядзець

Віетнамцы (у дадзеным выпадку пакуль будзем казаць пра ханойцаў) любяць расьліны. Вырошчваюць іх у гаршках, выстаўляюць на вуліцы і балконы.

⏵ Глядзець

У горадзе шмат разгалістых дрэваў, якія даюць прыемны цень. А гэта важна: на вуліцы больш за 30 градусаў і вільготна.

⏵ Глядзець

Сустракаюцца вельмі цікавыя дрэвы. Здаецца, гэта баньян — від фікуса. Ён нарошчвае ствол за кошт каранёў, што звісаюць. Калі яны дасягаюць зямлі, то ўкараняюцца, таўсьцеюць і ператвараюцца ў дадатковыя ствалы.

⏵ Глядзець

У Віетнаме такія дрэвы часта растуць каля пагодаў, храмаў і абшчынных дамоў. На другім фота баньян расце якраз каля храма: уваход зьлева ад ствала.

Адна з фірмовых страваў Віетнама — спрынг-ролы: гародніна з мясам, загорнутыя ў рысавую паперу, але могуць быць і проста агародніннымі. Гуляючы па вуліцы, мы наўздагад выбралі установу, якая спадабалася нам звонку.

⏵ Глядзець

Спрынг-ролы робяць з рознымі начынкамі. Яны бываюць смажаныя ў алеі або «сырыя».

Да ежы ў Віетнаме часта падаюць часнок з перцам, ахапак зеляніны і вадкасьць з марынаванай гароднінай — ці то кальрабі, ці то дайкон.

Аказваецца, гэтая ўстанова ўключаная ў каталог «Мішлен». Магчыма, смажанае ў алеі не надта карыснае, але тое, што яно смачнае, — факт!

Сюды ходзяць і мясцовыя. Гэта добры знак таго, што месца не толькі для турыстаў.

⏵ Глядзець

Семкі:

На ніжняй паліцы — в'етнамскія семкі з рознымі смакамі: какосавыя, салёныя і іншыя. Нам яны вельмі падабаюцца. За паездку проста ад'ядаемся імі.

Закускі да піва:

З курынымі лапкамі ў мяне зьвязаная гісторыя з 2012 году. Мы зайшлі ў мясцовую ўстанову. Абсалютна мясцовую: меню было толькі на в'етнамскай мове. Замовілі піва, і да яго трэба было нешта замовіць. У такіх выпадках ёсьць два спосабы: паглядзець, што стаіць на сталах у мясцовых, і паказаць пальцам са словамі «зыс»; або наўздагад ткнуць у меню. Я выбраў другі шлях. Прынесьлі смажаныя ў фрыцюры курыныя лапкі. Тады я не змог іх зацаніць: спрабаваў есьці, абгрызаў. Думаю, трэба было есьці цалкам, але я не наважыўся.

Гістарычна Кітай моцна ўплываў на Віетнам. Да XX стагодзьдзя Віетнам культурна быў для Кітаю прыкладна тым жа, чым Карэя ці Японія — самастойнай краінай, але такой, што знаходзілася глыбока ў кітайскай цывілізацыйнай арбіце. Да 939 году поўнач Віетнаму, гэта значыць рэгіён сучаснага Ханою, знаходзілася пад уладай кітайскіх дынастый. Таму стары Віетнам выглядае больш «кітайскім»: сустракаюцца храмы, убудаваныя проста ў жылое асяродзьдзе. Іх лёгка не заўважыць — часам відаць толькі ўваходную групу.

Уваход у адзін з найстарэйшых будыйскіх храмаў. Калі верыць перакладу, ён называецца «Храм сьвятога каменя».

⏵ Глядзець

Уваход у храм «Усходняя краіна». На шыльдзе ўнізе напісана: «Пабочным асобам просьба не пакідаць транспарт на тэрыторыі жылога двара». Гэта цікавая асаблівасьць Ханою: многія старыя храмы і абшчынныя дамы літаральна ўбудаваныя ў жылыя кварталы.

⏵ Глядзець

У Ханоі ёсьць вузкая вуліца, па якой некалькі разоў на дзень праходзяць цягнікі. Гэта не турыстычныя цягнікі, а звычайныя цягнікі нацыянальнай чыгуначнай сеткі Віетнаму. Шлях пабудавалі яшчэ францускія каляністы на пачатку XX стагодзьдзя.

⏵ Глядзець

Горад паступова разрастаўся вакол чыгуначных шляхоў. Зямля дарагая, таму дамы будавалі ўсё бліжэй і бліжэй да чыгункі.

Раней гэта быў звычайны раён. Але сацсеткі зрабілі вуліцу папулярнай, і цяпер яна ўжо занадта турыстычная. Мне такія месцы не падабаюцца: яны ўспрымаюцца хутчэй як атракцыён, чым як жывая частка гораду.

Вырашаем не чакаць цягнік. Але сустракаем кісулю.

⏵ Глядзець

Ленін і дзеці. І мапэд.

⏵ Глядзець

Вядома, у Ханоі ёсьць в'етнамскія рэчавыя рынкі. Там можна знайсьці любы брэнд — ад Абібаса да Дольчы-энд-Бананы.

⏵ Глядзець

Заўважыў, што ў Ханоі любяць дэкаратыўных сабачак.

⏵ Глядзець

А катоў у Віетнаме сустрэнеш рэдка, бо слова «кот» (mèo) па-в'етнамску крыху сугучнае са словам «бедны» (nghèo). Таму існуе забабон, што кацінае мяўканьне асацыюецца з беднасьцю або няўдачай.

У такія дні лёгка натоптваеш пару дзясяткаў кілямэтраў. У Віетнаме на кожным кроку прапануюць масаж. У прыватнасьці, шмат установаў з шыльдамі Foot Massage. Мы вырашылі зайсьці.

⏵ Глядзець

Спачатку ногі замочваюць у нечым накшталт рамонкавага настою. Потым расціраюць і масажуюць.

Прыемна. Але, калі шчыра, я адчуваю дыскамфорт у падобных установах. Ніяк не магу пазбавіцца ад думкі, што масажысткі думаюць нешта кшталту: «Ну што, падабаецца табе, вялікая сьмярдзючая белая малпа».

Сэлфі дня:

Па картах знайшлі месца з неверагодна смачнымі булачкамі.

⏵ Глядзець

Яно аказалася даволі папулярным.

Пакуль чакаем замову, завяршаю гэты дзень здымкай корка з байкаў.

⏵ Глядзець

Працяг будзе. Далей мы адправіліся ў падарожжа па астравах на караблі...

Падвесны мост у пячорным горадзе Хндзореск

2025-12-04T19:43:44Z

Начавалі ноч у гарадку Горыс. Уначы вярнулася зіма і ўсё занесла снегам. Раніцай снегапад яшчэ працягваўся:

⏵ Глядзець

Мы вырашылі працягнуць маршрут і рушылі ў дарогу. Калі звярнулі з асфальтаванай дарогі на грунтовую, стала цяжка адрозніваць краі дарогі. У нейкі момант вырашылі вярнуцца назад, бо было страшна завязнуць недзе невядома дзе. Нават разгарнуліся (што таксама было трывожна, я ўвесь час баяўся завязнуць у снезе). Толькі мы разгарнуліся, міма нас праехаў мікрааўтобус з турыстамі. Мы вырашылі рызыкнуць і працягнуць шлях. Зноў разгарнуліся і паехалі далей.

Мясцовыя жыхары паглядзелі на нас:

⏵ Глядзець

І пайшлі па сваіх справах:

⏵ Глядзець

Дасягнулі падвеснога моста. Да яго трэба спускацца па драўлянай лесвіцы.

⏵ Глядзець

Спачатку я трохі засмуціўся з-за туману. Але аказалася — дарэмна. Бачнасць, вядома, была горшая, чым у ясны дзень. Але густы туман надаваў загадкавасці. І з-за яго дэталі адкрываліся паступова. І цішыня.

Даўжыня моста 160 метраў, а вышыня — 63 метры.

⏵ Глядзець

Цікавы факт: мост пабудаваў не дзяржава, а мясцовы жыхар Жора Аляксanean за свае грошы ў 2012 годзе ў памяць аб сваіх бацьках. Мост будавалі без выкарыстання тэхнікі. Толькі пасля будаўніцтва камісія праверыла і ўхваліла яго выкарыстанне.

Эфект ад пабудовы аказаўся большы, чым чакалася. Пасля з’яўлення моста пачало прыязджаць шмат турыстаў, каб паглядзець пячорны горад. Да з’яўлення моста трэба было ісці каля 5 кіламетраў па цясніне, а мост дазваляе зрабіць гэта за некалькі хвілін.

З сярэдзіны моста ўжо відаць цёмныя праёмы пячор і рэшткі пабудоў.

⏵ Глядзець

Хндзорэсак быў заснаваны каля 3000 гадоў таму (але дакладны час невядомы). Спачатку людзі жылі ў пячорах, высечаных у гары. Пазней перад гэтымі пячорамі пачалі будаваць дамы. Дахі адных дамоў былі терасамі для дамоў, размешчаных вышэй на схіле.

У пячорным горадзе жылі да 1960-х гадоў. Потым жыхары перасяліліся наверх. Бо «савецкаму чалавеку не належыць жыць у пячорах». І яшчэ таму, што на аўтамабілях стала цяжка дастаўляць грузы.

Даўжыня горада была каля 3 кіламетраў. Было прыкладна 5000 пячор, з іх каля 2000 дамоў. Працавала 5 школ і 2 пошты.

⏵ Глядзець

У сярэдзіне пячорных пакояў захаваўся тандыр (мясцовыя называюць яго, здаецца, тонір). Яго выкарыстоўвалі для гатавання ежы і для абагравання.

⏵ Глядзець

У дамоў былі заднія пячорныя пакоі. Перад імі былі пабудаваныя каменныя дамы. Дахі адных дамоў служылі терасамі для вышэйшых. У 1960-х пабудовы перад пячорамі разабралі, перанеслі і ўзвялі ўжо наверсе. У самым пячорным горадзе засталіся пячоры і рэшткі некаторых пабудоў.

⏵ Глядзець

З-за снегу і туману атмасфера была казачнай. Цішыня і прыгажосць!

⏵ Глядзець

Воблачнасць змяняецца вельмі хутка. Вось мост ужо цалкам бачны, і від з яго адкрываецца далей:

Царква захавалася і дзейнічае да гэтага часу:

⏵ Глядзець

Адзін пячорны дом захаваўся ў першапачатковым выглядзе. У яго вядзе экскурсіі мясцовы Севада. Ён нарадзіўся і пражыў 5 гадоў у Хндзорэсаку. Севада і распавёў нам цікавыя факты пра мост і пра Хндзорэсак. У захаваным пячорным доме стаіць арыгінальны самагонны апарат, які працуе і цяпер. Прадукт Севады можна купіць тут жа!

Улетку Хндзорэсак выглядае інакш.

⏵ Глядзець

З-за таго, што ў цясніне шмат высокіх дрэў, вышыня не так адчуваецца.

⏵ Глядзець

Зялёныя дрэвы ствараюць утульную атмасферу. Але з іншага боку праз іх горш бачны ўвесь схіл, таму маштаб вёскі не так адчуваецца.

Калі крыху спусціцца, можна знайсці крыніцу «Ін Манук» (ці «Дзевяць немаўлят»). Ёсць такая легенда: Аднажды ворагі напалі на Хндзорэсак, і жанчыны абараняліся разам з мужчынамі. Сона загінула ў баі, а яе дзевяць дзяцей засталіся сіротамі. Бацька Соны, каб увекавечыць памяць дачкі, высек у камені крыніцу ў форме жаночай грудзі. Вада, што цячэ паміж імі, сімвалізуе жаночае малако ці жаночыя слёзы.

⏵ Глядзець

У царквы эка-дах і эка-сцены!

⏵ Глядзець

Можна прайсці па маршруце і падняцца ў гару.

⏵ Глядзець

Палядаваць на віды.

⏵ Глядзець

І паглядзець на мост зверху.

⏵ Глядзець

Упершыню ўжывую ўбачыў салаўя :-)

⏵ Глядзець

Каб вярнуцца наверх, трэба прайсці 527 прыступак.

⏵ Глядзець

Узімку падалося больш атмасферна. Улетку варта запланаваць дзень на прагулку з пікніком. Думаю, вельмі прыгожа будзе вясной, калі будуць цвісці пладовыя дрэвы. Рэкамендую да наведвання.

Дэбаркадэр на Дняпры

2025-12-04T19:43:45Z

Дэбаркадэр — гэта плавучая збудаўня, якая выкарыстоўваецца ў якасці прычала для суднаў, прыстані, рачнога вакзала, базы адпачынку або нават жылога дома на вадзе.

У Беларусі захаваўся адзін экзэмпляр савецкага часу.

Гэты дэбаркадэр пабудавалі ў 1958 годзе на суднаверфі ў вёсцы Шатылкі. Спачатку ён належаў бабруйскаму порту. У 80-я яго набыў БМЗ (Беларускі металургічны завод у Жлобіне). Завод выкарыстоўваў дэбаркадэр як гасцініцу. У 1984 годзе прадпрыемства правяло капітальны рамонт — аздабленне і матэрыялы таго часу захаваліся дагэтуль. Потым дэбаркадэр перайшоў да санаторыя «Прыдняпроўскі». А ў 2010 годзе яго купіў прадпрымальнік Сяргей Кайгарадаў і разам з сям’ёй зрабіў з яго плавучы гатэль.

Мы вырашылі з’ездзіць туды на роварах. Спачатку даехалі цягніком да Рагачова.

⏵ Глядзець

Далей на роварах каля 14 кіламетраў.

⏵ Глядзець

Прышвартаваны дэбаркадэр на Дняпры ў спецыяльна выкапанай для яго заводзі.

⏵ Глядзець

Дэбаркадэр — не стацыянарная, а плавучая канструкцыя. Таму з берага на яго вядуць рухомыя трапы. Па слядах на слупах можна бачыць, да якога ўзроўню падымалася вада вясной.

⏵ Глядзець

Палуба:

Так атрымалася, што ў той дзень, акрамя нас, іншых пастаяльцаў не было.

Былі толькі мясцовыя жыхары.

⏵ Глядзець

Так выглядаюць калідор і звычайны нумар (відэа не планаваў выкладаць, таму якасць не ідэальная):

⏵ Глядзець

Яшчэ дэталі:

Гаспадар паказаў катэльню. Раней дэбаркадэр мог абагравацца, але, як распавёў Сяргей, уцяпляльнік у сценах тонкі і з цягам часу прасеў. Раней паліва не лічыў ніхто, а цяпер ацяпляць было б вельмі дорага. Цяпер жыць на ім можна толькі калі ён прагрэецца натуральным чынам — прыблізна з мая па верасень.

Гаспадары захоўваюць атмасферу «тых часоў». Калі б памяшканне было поўнасцю адрэстаўравана, страцілася б адчуванне мінулай эпохі. Магчыма, не ўсім спадабаецца старая мэбля і душавая, як у савецкай раздзявальні, але менавіта гэтая аўтэнтычнасць дазваляе перажыць цікавы досвед. Спачатку мозг параўноўвае з чымсьці знаёмым, але потым разумееш, што гэта новае, унікальнае адчуванне. І гэта цудоўна.

Увогуле, месца захавала дух мінулага часу. Яно пахне, як старая савецкая кніга з далёкай паліцы. Камусьці гэта можа падабацца, камусьці не — кожны вырашыць сам.

Недалёка ад дэбаркадэра — месца з шыкоўным выглядам на Дняпро. Гэта, напэўна, самы стромы бераг, які я памятаю.

⏵ Глядзець

Штогод вясной яго падмываюць паводкавыя воды.

⏵ Глядзець

Першапачаткова дэбаркадэр стаяў на гэтым выгібе Дняпра:

⏵ Глядзець

Але праз моцныя паводкі яго часта зносіла, таму для яго выкапалі спецыяльную затоку.

У беразе жывуць берагавыя ластаўкі. Я ўпершыню назіраў іх з такога блізкага адлегласці — на 4-й і 14-й секундах відэа бачна, як яны залятаюць у гняздо.

⏵ Глядзець

Выдатнае месца для пікніка, кавы і сузірання.

⏵ Глядзець

Дэбаркадэр прышвартаваны на тэрыторыі санаторыя «Прыдняпроўскі». У кіраўніцтва санаторыя і гаспадароў добрыя адносіны, таму госці могуць карыстацца інфраструктурай санаторыя.

Сам санаторый і яго тэрыторыя выглядаюць даволі савецкімі, але ёсць некалькі ўтульных лакацый для адпачынку.

⏵ Глядзець

І нават ўздрымаць.

⏵ Глядзець

Увечары мы пайшлі даведацца пра працэдуры — раптам удалося б трапіць на масаж.

Але нечакана апынуліся на дыскатэцы.

⏵ Глядзець

Кажуць, што я глядзеў на ўсё з адкрытым ротам :)

Дыскатэка праходзіць у фае лячэбнага корпуса. Прызнаюся, я быў на падобных мерапрыемствах у дзіцячых лагерах. Менавіта таму мозг адчуў дысананс: успаміны перанеслі мяне ў дзяцінства, але перад сабой я бачыў дарослых, а хутчэй ужо сталых людзей. Яны адмыслова апрануліся для дыскатэкі — бачна, што для іх гэта падзея :) Было кранальна і вясёла.

На світанку асабліва гучна спяваюць птушкі ў дрэвах насупраць вокнаў. Гасцям гэта падабаецца, гаспадару — ужо не вельмі :)

Ранішні візіт мясцовага жыхара:

⏵ Глядзець

Ранішняя кава:

⏵ Глядзець

Мясцовыя прыходзяць парыбачыць

і перакусіць.

⏵ Глядзець

Перад ад’ездам зрабілі некалькі падс’ёмак.

⏵ Глядзець

Від на развітанне:

⏵ Глядзець

З размовы з гаспадаром:

Дэбаркадэр не акупіў укладзеных сродкаў. Усе грошы, што прыносіць, ідуць на падтрымку. Сяргей кажа, што ў гэтым праекце галоўнае не грошы — гэта другі дом для сям’і. Галоўнае, каб хацелася вяртацца.

UPD: напрыканцы лета 2024 года я ўбачыў у інтэрнэце аб’яву пра продаж прыкладна за 300 000 $, але вясной 2025-га дэбаркадэр зноў адкрыў летні сезон.

Яшчэ адна кава з выглядам на Дняпро.

⏵ Глядзець

І дадому.

⏵ Глядзець

Да наведвання рэкамендую.

Сядзіба Святопалк-Чацвярцінскіх у Жэлудку

2025-12-04T19:43:46Z

За многія стагодзьдзі ўладальнікамі Жэлудку былі Палуьбінскія, Сапегі, Фрацкевіч-Радзімінскія, Цызэнгаўзэны. На пачатку XX стагодзьдзя маёнтак перайшоў да Святопалк-Чацвярцінскіх як пасаг жонкі. Менавіта яны збудавалі тут асабняк у стылі мадэрн і неабарока.

Цікавы факт з інтэрнэту: Святопалк-Чацвярцінскія лічылі сябе нашчадкамі князя Рурыка. Дакладней — Сьвятопалка Ізяславіча, унука Яраслава Мудрага з роду Рурыкавічаў. Аднак сучасная генэтычная экспэртыза ня здолела пацьвердзіць гэтае паходжаньне.

⏵ Глядзець

Будоўля сядзібы пачалася ў 1907 годзе і завяршылася ўжо ў 1908-м. Гэта не першая вялікая будыніна, якую я сустракаў, узьведзеная за адзін-два гады — і гэта мяне ўражвае. Праект палаца стварыў модны ў той час польска-італьянскі архітэктар Уладзіслаў Марконі. Ён таксама ўдзельнічаў у будаўніцтве палаца Пуслоўскіх у Косаве.

Кажуць, раней на тэрыторыю сядзібы можна было ўваходзіць вольна. Цяпер уваход каштуе 10 беларускіх рублёў.

На тэрыторыі захаваліся некаторыя гаспадарчыя пабудовы. Напрыклад, у зарасніках можна разгледзець стайню.

Адна яе палова цалкам закінутая.

У другой і цяпер трымаюць коней.

Абходзім сядзібу:

⏵ Глядзець

Будынак усё яшчэ перадае сваю былую прыгажосьць, але паступова разбураецца.

Гісторыя сядзібы:

З 1908 па 1939 год яна належала Святопалк-Чацвярцінскім. Пасьля распаду Расейскай імпэрыі гэтыя землі адышлі Польшчы, што дазволіла сям’і захаваць уладаньне. Але ў 1939 годзе тэрыторыя перайшла да Савецкага Саюзу — сядзібу нацыяналізавалі. Апошні ўладальнік, Людвік Святопалк-Чацвярцінскі, падчас Другой сусьветнай вайны быў сасланы ў канцлягер Аўсьвенцым, дзе і загінуў у 1941 годзе.

З 1941 па 1944 гады ў будынку знаходзіўся нямецкі вайсковы шпіталь.

У пачатку 1960-х сядзібу перадалі вайсковай часьці ППА. Тут разьмясьцілі клюб, а магчыма, і жылі афіцэрскія сем’і.

Што адбывалася ў будынку з 1983 па 1991 год — нявядома.

У 1992 годзе сядзібу перадалі аднаму з падразьдзяленьняў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, што займалася мэханізацыяй сельскай гаспадаркі. Гаспадарчая дзейнасьць амаль не вялася, затое праходзілі здымкі кінафільмаў і музычных кліпаў. Найбольш вядомы — фільм жахаў 2010 году «Масакра» пра мядзьведзя-пярэваратня, зьняты паводле старых беларускіх паданьняў. Хадзілі чуткі, што падчас здымак група ўчыніла пажар дзеля эфэкту апалёных сьцен, аднак, па сьлядах відаць, што выкарыстоўвалі чорную фарбу:

У 2014 годзе сядзібу прадалі з аўкцыёну. Яе набылі інвэстары з Масквы. Умовай валоданьня было аднаўленьне будынку, але гэтага не адбылося. Потым іх пазбавілі права ўласнасьці, і цяпер дом ізноў стаіць без гаспадара.

Ад арыгінальных інтэр’ераў нічога не засталося.

Хіба што — лесьвіца:

Мабыць, лесьвіца — самае прыгожае месца ў палацы. Паводле Інстаграму, дзеля яе сюды прыяжджаюць турысты.

Антон вывучае падваконьне:

Дзьверы:

Сандрык:

Камін:

Розэткі:

Сьляды савецкага пэрыяду:

Улетку ў палацы жывуць ластаўкі (глядзіце відэа са гукам):

⏵ Глядзець

Ластаўкі лётаюць не пастаянна — толькі калі нехта заходзіць унутр. Так птушкі адганяюць чужынцаў ад сваіх гнёздаў.

⏵ Глядзець

Тое, што сядзіба была ўзьведзеная ў 1908 годзе, наштурхнула мяне на думку: чалавек дрэнна ўсведамляе, у якім гістарычным моманце ён знаходзіцца. Менш чым празь дзесяць гадоў пасьля будоўлі краіна, дзе стаяў гэты дом, перастала існаваць. Калі б людзі тады гэта разумелі, яны, магчыма, не будавалі б палацаў, а прадавалі зямлю. Але, знаходзячыся ўнутры працэсу, здаецца, што ўсё будзе вечным. Чым даўжэй выглядае эпоха, тым больш непарушнай яна ўспрымаецца.

Хоць палац у Жэлудку быў уражлівы, Святопалк-Чацвярцінскія бывалі тут нячаста, аддаючы перавагу жыцьцю ў Варшаве. І гэты факт ізноў прымушае задумацца: хто ж такія беларусы?

Традыцыйнае сэлфі:

Варта наведаць.